Abstract:

 Artificial intelligence is a crucial and controversial topic. Rapid advances in technology have led to greater scrutiny and serious discussion in today's academic institutions. In this regard, there is another aspect to this issue related to the level of use of media work and the production of media content in digital media.

At the same time, the Kurdistan Region and the Kurdish media have not been exempted from the wave of modern technology that has embraced the means of communication.

From this point of view, this study aims to understand the extent of use of artificial intelligence in creating Kurdish digital media content. Therefore, the question of the extent of use and benefits of modern technological advances in Kurdish media, especially in digital media, has become a research topic.

To obtain a correct and accurate scientific answer, researchers used descriptive types and research methods. They rely on research tools. The study also includes a collection of official Kurdish media organizations in the Kurdistan Region. The problem is that these digital media are the media that use artificial intelligence tools, apps, services, and features.

At the end of the study, the researchers reached several conclusions:

There is a lack of experience of the Kurdish media in official digital media institutions relating to the use of artificial intelligence. At the same time, their competency level is also low.

 On the other hand, the institutions do not provide the media with sufficient professional and technical development. In addition, the media of Kurdistan's official digital media institutions usually use tools, applications, functions and services (artificial intelligence) at different levels and in different ways, and producing media content for both purposes (editing, writing).

Keywords: extent of use, artificial intelligence, media content, Kurdish digital media, Kurdistan Region

پوختەی توێژینەوەکە

بابەتی زیرەکیی دەستکرد(Artificial Intelligence) ، خۆی بابەتێکی گرنگ و مشتومڕسازە، لەمڕۆی پێشکەوتنی خێرای تەکنەلۆجیاشدا، زیاتر بووەتە هۆی لێوردبونەوە و گفتوگۆی جددیی لە نێوەندە ئەکادیمییەکاندا. لەوئاستانەشدا؛ لە پەیوەست بە کاری راگەیاندن و ئاستی بەکارهێنانی بۆ بەرهەمهێنانی ناوەڕۆکی راگەیاندن (Media Content) لە راگەیاندنی ژمارەیی (Digital Media)ـدا، رەهەندێکی دیکە بەم بابەتە بەخشراوە.

هاوکات، هەرێمی کوردستان و راگەیاندنی کوردییش، بێبەش نەبوون لەو شەپۆلەی تەکنەلۆجیای هاوچەرخ، کە ئامرازەکانی گەیاندن (Communication)ـی گرتۆتەوە.

لەم روانگەیەوە؛ کێشەی ئەم توێژینەوەیە؛ بریتییە لە ناڕونیی ئاستی بەکارهێنانی زیرەکیی دەستکرد بۆ بەرهەمهێنانی ناوەڕۆکی راگەیاندنی ژمارەیی کوردیی. بۆیە هەوڵدان بۆ زانینی رادەی بەکارهێنان و سودوەرگرتن لەو پێشکەوتنە هاوچەرخەی تەکنەلۆجیا لە راگەیاندنی کوردییدا، بە تایبەت ژمارەییەکان، بوەتە ئامانجی توێژینەوەکە.

وەکچۆن، توێژەران بۆ گەیشتن بە وەڵامی دروست و وردی زانستیی، جۆری پەسنکاریی (وصفي) و رێکاری (روپێوکاریی)ـیان بەکارهێناوە و پشتیان بە ئامرازی راپێویی (Survey) بەستووە. کۆمەڵی توێژینەوەکەیش بریتییە لە راگەیاندنکارانی دامەزراوە رەسمییەکانی راگەیاندنی ژمارەیی کوردیی لە هەرێمی کوردستاندا. مشتەکەیشی (مشتەیەکی ناهەڕەمەکیی مەبەستدارە)، ئەو راگەیاندنکارانەن، کە ئامراز، کاربەرنامە (Applications)، خزمەتگوزاریی و تایبەتمەندییەکانی زیرەکیی دەستکرد لەو راگەیاندنە ژمارەییانە بەکاردێنن.

لە کۆتایی توێژینەوەکەشدا، توێژەران بە چەند دەرەنجامێک گەیشتون، لەوانە: "کەمئەزمونیی راگەیاندنکارانی کورد لە دامەزراوە رەسمییەکانی راگەیاندنی ژمارەیی، لە روی بەکارهێنانی زیرەکیی دەستکرد. هاوکات لەمەیشەوە؛ نزمیی ئاستی کارامەییان هەر لەم لایەنەوە. لەلایەکیتریشەوە؛ دامەزراوەکان وەک پێویست دەرفەتی بەرەوپێشبردنی پیشەیی و تەکنیکییان بۆ راگەیاندنکارانیان نەڕەخساندوە. هەروا راگەیاندنکاران لە دامەزراوە رەسمییەکانی راگەیاندنی ژمارەیی کوردییدا بە شێوەیەکی گشتیی، ئامراز، کاربەرنامە، تایبەتمەندیی و خزمەتگوزارییەکانی (زیرەکیی دەستکرد) لە (بەرهەمهێنانی ناوەرۆکی راگەیاندن)ـدا، بۆ هەردوو مەبەستی (ئیدیتکردن، دروستکردن) بە ئاست و شێوازی جیاواز بەکاردێنن."

کلیلەوشەکان: ئاستی بەکارهێنان، زیرەکیی دەستکرد، ناوەرۆکی راگەیاندن، راگەیاندنی ژمارەیی کوردیی، هەرێمی کوردستان

References:

یەکەم: بە زمانی کوردی: 

1- دەستوری هەمیشەیی عیراق، ٢٠٠٥.

2-    هەژار،١٩٩٠، هەنبانە بۆرینە، تهران، انتشارات سروش.

دووەم: بە زمانی عەرەبی: 

1-    الصاصمة، محمد حرب، الذكاء الاصطناعى و مستقبل التعليم، الاردن، المكتبە الوطنية.

2-    المرى، محمد سلعان، صناعة المحتوى الإعلامى، alarab.qa/opinion https:// ١٥\٣\٢٠٢٤.

3-    صناعة المحتوى الإعلامى، https://apollo-agency.com ١٥\٣\٢٠٢٤.

4عبدالله العمادى، الذكاء الاصطناعی ومستقبل الإعلام، https://www.aljazeera.net ١٩/١/٢٠٢٤.

5- علاء مكى الشمرى , ٢٠٢١, الاعلام المرئى فى ظل تحديات الذكاء الاصطناعى , مجلة ألاداب, جامعة الشارقة, عدد ١٣٧. 

6- مركزالبحوث والمعلومات، ٢٠٢١، الذكاء الاصطناعى، المملكة العربیة السعودیة).

7- مارجريت بودين, ٢٠٢٢, الذكاء الاصطناعى، ترجمة، هانى فتحى سليمان، مؤسسة هنداوى.

8- محمد كريشان، ٢٠٢٣، الذكاء الاصطناعی و الإعلام، الموقع القدس العربی.  https://www.alquds.co.uk/  ١٢/١/٢٠٢٤.

9- https://www.nivelics.com /artificial-intelligence ٢٤/٢٣/٢٠٢٤.

سێیەم: بە زمانی ئینگلیزیی:

1-      Chien، Jemmy Chien, 2017, how digital Midea and internet transforming education, university of Denver.

2-  Das، Abraham das، 2020، Impact of Digital Media on Society Introduction، IJCRT.ORG، VOLUME 8، Issue 5 ISSN: 2320-28820.

3-      Helling، Brett، 2023، Media Content; Definition، types Best Practices، bloggingtips.com/media-content، 15\3\2024.

4-  Naik، A.P. Bighnaraja، 2018, Digital Notes، Department of Master in Computer Application, Syllabus، 5th Semester MCA، 308، F.M.70 Burla. 

5-      Obong، Targema، Ubong Anadem، Tordue Simon, 2023, media audience، media contest، and media- use theoretical discourse، Jazac Academic Voice، Attribution (CC BY-SA4.0) International License Vol.3،2023.

6-      Peng, shin-Yi, Lin and strains, 2021, Artificial intelligence international economic law, first published

7-  Sahu, Das، Rao،, 2009, Artificial Intelligence Lecture notes، prof. Pradipa، prof. Chandrasekhar، prof. Kishore Kumar، Surendra Sai university، subject cade BCS-404.  

8-  Stephen، Marsland Stephen ،2018, Explorations in Artificial Intelligence and Machine Learning.

9-  Zicari, Prof. Roberto V،2018, Explorations in Artificial Intelligence and Machine Learning، chapter one.