Abstract

Because of the importance of the role of the media and its integration into all spheres of social life, one of these spheres is the field of law and justice in society, where the media can play an important role in raising legal awareness Better security. However, today in Kurdistan society we see all forms of media (visual, audio and written), especially digital media, despite playing a positive role, but also plays a negative role, often instead of conveying news and information as it is and impartiality), crosses boundaries and interferes in legal and judicial proceedings and in cases before the courts, from all stages of preliminary and judicial investigation to settlement and issuance of decisions. Before the cases are settled, news and information are published about them, which is often preliminary and false information, but after the cases are settled in the courts, the issues are different. This is harmful to the status, independence and impartiality of the legal and judicial institutions and the rights and freedoms of individuals in the Kurdistan Region, and has caused problems and violations of laws and regulations and has had a negative impact on social security and peace. Therefore, in this study we wanted to present the reasons, and how to make the media play its role in the Kurdistan Region within the framework of the applicable laws of the Kurdistan Region.

Keywords: Legal cases, media, rights and freedoms, media coverage, digital media.

پوختە

لەبەر گرنگی ڕۆڵی ڕاگەیاندن و تێکەڵبوونی بە هەموو کایەکانى ژیانی کۆمەڵایەتی، یەکێک لەو کایانەش بوارى یاسایی و دادپەروەریە لە کۆمەڵگە، کە دەکرێ تێیدا ڕاگەیاندن ڕۆڵێکی گرنگ بگێڕێت لە هۆشیار کردنەوەى یاسایى کۆمەڵگە، کە لە ئەنجامدا دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ڕێژەی سەرپێچی و تاوانەکان و جێگیر بوونی ئارامی و ئاسایشێکی باشتر. بەڵام لە ئەمڕۆ لەنێو کۆمەڵگەی هەرێمی کوردستان دەبینین ڕاگەیاندن بە هەموو جۆرەکانی (بینراو بیستراو نووسراو) بە تایبەت ڕاگەیاندنی دیجیتاڵى سەرەڕای گێڕانی ڕۆڵی ئەرێنی، لە بەرامبەردا ڕۆڵی نەرێنی زۆریش دەگێڕێت، زۆر جار لە بری گەیاندنی هەواڵ و زانیاری وەک خۆی بە بنەماکانى کاری ڕاگەیاندن ( متمانەو ڕاسگۆیی و بێلایەنی)، سنوور بەزاندن و دەستوەردان دەکات لە کارە یاسایی و دادوەریەکان و لە دۆسیەکانى بەردەم دادگاکان، لە هەموو قۆناغەکانی لێکۆڵینەوەی سەرەتای و دادوەری تا یەکڵا بوونەوە و دەرچوونی بڕیارە کان. بە جۆرێک پێش یەکلا بوونەوەی دۆسیەکان هەواڵ و زانیاری لە سەریان بڵاو دەکرێتەوە، کە زۆر جار زانیاری سەرەتایی و ناڕاستن، کەچی دوای یەکلا بوونەوەی دۆسیەکان لە دادگاکان دەردەچێت بابەتەکان بە جۆرێکی ترن. ئەمەش زیاندارە بۆ پێگەو سەربەخۆیى و بێلایەنى دامەزراوە یاسایی و دادوەریەکان و ماف و ئازادیەکانى تاکەکان لە هەرێمی کوردستان، وە بۆتە هۆى کێشەو پێشێلکاری یاساو ڕێنماییەکان وکاریگەری نەرێنی هەبووە لەسەر ئاسایش و ئارامی  کۆمەڵایەتی. بۆیە لەم توێژینەوەیەمان ویستمانە هۆکارەکان بخەینە ڕوو، وە چۆن لە هەرێمی کوردستان وا بکرێ کە ڕاگەیاندن زیاتر ڕۆڵە چاک و باشەکەی خۆی ببینێت لە چوارچێوەی یاسا بەرکارەکانی هەرێمی کوردستاندا.

ووشە سەرەکیەکان: دۆسیەی یاسایی، ڕاگەیەندن، ماف و ئازادیەکان، ڕوماڵى مێدیایى،  ڕاگەیاندنی دیجیتاڵى

References

یەکەم: پەرتوکەکان

1. الصادق, عادل عبد. (2009). الفضاء الالكتروني والراي العام تغير المجتمع والادوات والتاثير. المركز العربي لابحاث الفضاء الالكتروني.

2. عامر, د. فتحي حسين (2022). الميتافيرس.. ثورة الإعلام الرقمي. Al Arabi Publishing and Distributing.

3. عبد المجيد, د. ليلى (2021). التنظيم التشريعي والقانوني للإعلام التقليدي والإلكتروني. Al Arabi Publishing and Distributing.

4. عليان، ربحي مصطفى. (2008). ادارة المعلرفة، دار صفاء للنشرو التوزيع، عمان.

5. غازي, د. خالد محمد (2022). صناعة الكذب.. كيف نفهم الإعلام البديل؟. وكالة الصحافة العربية.

6. كدوانى, د. شيرين محمد (2017). مصداقية الإنترنت.. العوامل المؤثرة ومعايير التقييم. Al Arabi Publishing and Distributing.

7. كنعان، علي عبدالفتاح. (2016). الإعلام و المجتمع . دار اليازوري العلمية للنشر و التوزيع.

دووەم: توێژینەوەکان

توێژینەوەى کوردى

1. كوێستانی, بەناز (2021). پرسە یاساییەکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لە ھەرێمی کوردستاندا .

[online] CHMK. Available at: https://chmk.org/ku/legal-issues-in-social-networks-in-kurdistan-region/   [Accessed 30 Mar. 2024].

توێژینەوەى عەرەبى

1. آل جابر, أسامة بن مداوي. (2023). “«تأثير الرأي العام على سير الدعوى الجزائية ـ دراسة تطبيقية».” Maǧallaẗ Kulliyyaẗ Al-Šarīʿaẗ Wa Al-Qanūn Bi Tafahna Al-Ašrāf - Daqahliyyaẗ 27: 3073–3120. https://doi.org/10.21608/jfslt.2023.33151.

2. جلال, إيمان (2022). التنظيم القانوني للإعلام الإلكتروني في إقليم كوردستان/ا لعراق. Govarî zankoî germîan, 9(4), pp.801–820. doi: https://doi.org/10.24271/jgu.2022.163856611 .

3. رمدوم, نورة. 2017. “قيود النشر في قانون الإعلام لحماية سير القضاء”. منازعات الأعمال, no. 21 <(February): 86–113. < https://doi.org/10.12816/0035481

توێژینەوەى ئینگلیزى

1.     Hamad, Hamad. (2018) ‘Sovereign immunity and its development in International Law’, Qalaai Zanist Scientific Journal, 3(1), pp. 1113–1129. doi:10.25212/lfu.qzj.3.1.46.

2.     Hamad, Hamad. (2023) ‘The role of the Environmental Observer and the environmental police in protecting the environment in Iraqi law’, Qalaai Zanist Scientific Journal, 8(3), pp. 889–910. doi:10.25212/lfu.qzj.8.3.35

3.     Hanych, Monika, Hubert Smekal and Jaroslav Benák. 2023. “The Influence of Public Opinion and Media on Judicial Decision-Making: Elite Judges’ Perceptions and Strategies”.International Journal for Court Administration 14. https://doi.org/10.36745/ijca.528.

سێیەم: نامەى ماستەرو دکتۆرا

نامەى کوردى

1. تۆفیق, سەلمە فاتح (2022). رۆڵی راگەیاندنی پەرلەمانی کوردستان لە بەشداریپێکردنی کەناڵە تەلەڤزیۆنییەکان لە ناساندنی یاسا و بڕیارەکاندا، نامەى ماستەرە پێشکەشکراوە بە بەشى تەکنیکى میدیا لە کۆلێژى کاگێڕى زانکۆى پۆلیتەکنیکى سلێمانى.

[online] CHMK. Available at: https://chmk.org/ku/the-role-of-kurdistan-parliament-media-in-participating-tv-channels-in-introducing-laws-and-decisions/  [Accessed 30 Mar. 2024].

نامەى عەرەبى

1. صبرينة، بن سعيد. (2015). حماية الحق في حرمة الحياة الخاصة في عهد التكنولوجيا (الإعلام و الإتصال) (Doctoral dissertation, UB1).‏

 چوارەم: یاساکان

1. یاسىاى شارستانى عێراقى ژمارە (40) ى ساڵى 1951 ى هەموارکراو.

2. یاساى سزاکانى گشتى عێراقى ژمارە (111) ى ساڵى 1968 ى هەموارکراو.

3. یاسای داواكاری گشتی عێراقى ژماره‌ (159) ی ساڵی 1979.

4. یاسای چاپه‌مه‌نی هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژماره‌ (10) ى ساڵى 1993.

5. یاساى کۆمەڵەو ڕێکخراوەکانى هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژمارە (18) ى ساڵى 1993.

6. یاساى سەندیکاى ڕۆژنامەنووسانى هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژمارە (4) ى ساڵى 1998.

7. یاساى سەندیکاى هونەرمەندانى هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژمارە (8) ى ساڵى 1998.

8. یاسای پاشكۆی یاسای داواكاری گشتی عێراقى یاسای ژماره‌ (18)ی ساڵی 2007 له‌ هه‌رێمی كوردستان-عێراق

9. یاسای ده‌سه‌ڵاتی داده‌وه‌ریی هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژماره‌ ( 23 )ی ساڵی 2007

10.یاساى ڕۆژنامەگەرى هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژمارە(25) ى ساڵى 2007.

11.یاساى قەدەغەکردنى خراپ بە کارهێنانى ئامێرەکانى پەیوەندیکردن لە هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژماره‌ (6) ی ساڵی 2008.

12. یاساى وەزارەتى ڕۆشنبیرى و لاوانى هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژمارە (12) ى ساڵى 2010.

13.یاساى مافى دانەر لە هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژمارە (17) ى ساڵى 2012.

14. یاساى مافى دەستکەوتنى زانیارى هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژمارە (11) ى ساڵى 2013.

 پێنجەم: ڕێنماییەکان

1. رێنمایی رێكخستنى فریكوانسى سپه‌یس لە هه‌رێمی كوردستان-عێراق ژماره‌ (1) ى ساڵى 2014 وەزارەتى ڕشنبیرى و لاوانى هه‌رێمی كوردستان-عێراق.

شەشەم: ماڵپەڕ

ماڵپەڕى کوردى

[online] Voice of America. Available at: https://www.dengiamerika.com/a/7334846.html.   ڕێکەوتى سەردان:  29  ئادارى 2024.

1. سلیمان، د.ڤیان (2021) ڕۆڵی ڕاگەیاندن لە بڵاوکردنەوەی ڕۆشنبیری یەکسانی, Helin Media. Available at: https://helinmedia.org/wtar-detail.aspx?jimare=126 (Accessed: 01 April 2024).

2. کەرکوکى، پ.ی.د.حەبیب ئيبراهيم (2022) راگەیاندنی كورديى و بەنیشتمانیيكردنی, CHMK. Available at: https://chmk.org/ku/kurdish-media-and-its-nationalization/  (Accessed: 01 April 2024).

3. گڕاوى، خالید (2018) کەموکوڕییەکانی راگەیاندنی کوردی, سەنتەرى میترۆ. Available at: https://www.metroo.org/drejaWtar.aspx?NusarID=356&Jmare=532  (Accessed: 01 April 2024).

4. محمد، د. کارزان (2023) بەرپرسیارێتی سزایی و مەدەنی رۆژنامەنووس و دەزگاكانی ڕاگەیاندن, Chawy Kurd. Availableat: https://chawykurd.com/2023/01/23/%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C-%D8%B1%DB%86%DA%98%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%D9%86/  (Accessed: 01 April 2024).

5.   محەمەد, ژیار (2023). دۆخی میدیا و دەزگاکانی ڕاگەیاند لە هەرێمی کوردستان.

ماڵپەڕى عەرەبى

1. أبو هاشم، هدى (2022) بين حق المعلومة وكرامة الضحايا: أخلاقيات التغطية الإعلامية لجرائم القتل, معهد الجزيرة للإعلام. Available at: https://institute.aljazeera.net/ar/ajr/article/1983  (Accessed: 02 April 2024).

2. الإعلام التقليدي يتفوق على الجديد بالمصداقية.. وسرعة النشر تحدٍ (2015) البيان. Available at: https://www.albayan.ae/across-the-uae/news-and-reports/2015-03-16-1.2333327  (Accessed: 02 April 2024).

3. الحياري, ايمان (2018). تأثير الإعلام على المجتمع - موضوع. [online] موضوع. Available at: https://mawdoo3.com/%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D9%8A%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B9%D9%84%D9%89_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%B9.

4. الدخاخني, فتحية.(2024). “كيف يؤثر تعزيز «لينكد إن» لخدمات الأخبار على الإعلام؟”. الشرق الاوسط, March 10, 2024. < https://aawsat.com/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%86%D9%88%D9%86/%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85/4903531-%D9%83%D9%8A%D9%81-%D9%8A%D8%A4%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2-%D9%84%D9%8A%D9%86%D9%83%D8%AF-%D8%A5%D9%86-%D9%84%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%9F >.

5. Mohe, duaa)) مقارنة بين الإعلام التقليدي والجديد ..., المرسال. Available at: https://www.almrsal.com/post/1165119  (Accessed: 01 April 2023).

ماڵپەڕى ئینگلیزى

1.     Shiyab, Tayil Mahmoud. 2021. “The Impact of Social Media on the Rights of the Accused in Jordan: Does Public Opinion Matter?” Cogent Arts & Humanities 8. https://doi.org/10.1080/23311983.2021.1994112.