Abstract

The goal of this study is to identify the level of Tiktok active Kurdish account owners, managers and content creator’s knowledge about media and publishing legal and ethical principles, in the Kurdistan Region of Iraq (KRI). Also, it aims to monitor the extent of their adherence to Social values and customs when posting their messages and media products. The researchers conducted descriptive approach, using survey method for collecting data from a set of respondents, who are a group of 131 TikTok active Kurdish account owners, managers and content creators. In answer to the research questions, the findings highlight some points such as: TikTok active Kurdish account owners, managers and content creators don’t have modest knowledge about media and publishing legal and ethical principles. The majority of them do not show any respect towards Kurdish social values and customs when posting their media products on Tiktok. On the other hand, the attitude of the prosecutor general and legal institutions in the Kurdistan Region, against the legal and ethical violations on TikTok is weak.

Keywords; law and ethics, TikTok, Kurdistan Region 

پوختە

ئامانج لەم توێژینەوەیە بریتییە لە زانینی ئاستی ئاگایی خاوەن و بەڕێوەبەر و بەرهەمهێنەری ناوەرۆکی هەژمارە کوردییە چالاکەکانی تیکتۆک سەبارەت بە بنەما یاسایی و ئیتیکییەکانی راگەیاندن و بڵاوکردنەوە لە هەرێمی کوردستانی عێراق. هەروەها ئامانج لێی زانینی ئەندازەی پابەندبوونیانە بە بەها و نەریتە کۆمەڵایەتییەکان لە کاتی بەرهەهێنان و بڵاوکردنەوە (پۆست)ی پەیام و بەرهەمە میدیاییەکانیان. توێژەران پشتیان بە میتۆدی توێژینەوەی وەسفیی جۆری روپێوی بەستووە و ئامرازی راپێویان بەکارهێناوە بۆ کۆکردنەوەی زانیاری لەو کەسانەی وەڵامیان داوەتەوە کە بریتین لە سامپڵێکی پێکهاتوو لە 131 کەس لە خاوەن و بەڕێوەبەر و بەرهەمهێنەری ناوەرۆکی هەژمارە کوردییە چالاکەکانی تیکتۆک. لە وەڵامی پرسیارەکاندا، توێژینەوەكە گەیشتۆتە كۆمەڵێك دەرئەنجام لەوانە: خاوەن و بەڕێوەبەر و بەرهەمهێنەری ناوەرۆکی هەژمارە کوردییە چالاکەکانی تیکتۆک (ئەوانەى بەردەوام پەیام و بابەتەکانیان بە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ بڵاودەکەنەوە) ئاستی ئاگاییان زۆر کەمە سەبارەت بە بنەما یاسایی و ئیتییکەکانی تایبەت بە میدیا و بڵاوکردنەوە، هاوکات بەشی زۆریان لە بڵاوکردنەوەی پەیام و بەرهەمە میدیاییەکانیاندا لەسەر تیکتۆک، رەچاوی بەها و نەریتە کۆمەڵایەتییەکانی تایبەت بە کۆمەڵگەی کوردی ناکەن. لەلایەکی ترەوە، هەڵوێستی کردەیی داواکاری گشتی و دامەزراوە یاساییەکان لە هەرێمی کوردستان، لەبەرامبەر پێشێلکارییە یاسایی و ئیتیکییەکاندا لەسەر پلاتفۆرمی تیکتۆک، لاوازە.

کلیلە وشەکان: یاسا و ئیتیک، تیکتۆک، هەرێمی کوردستان

References:

سەرچاوەکان:

- سەرچاوە کوردىیەکان (کتێب):

١- ڕەسوڵ، هێرش (٢٠١٣)، ئیتیک و یاسا لە میدیای کوردیدا، سلێمانی، چەند توێژینەوە و وتارێک دەربارەى میدیا و میدیاى کوردی، زنجیرە کتێبى دەزگاى چاپ و پەخشى سەردەم، کتێبى ژمارە (٦٦٠)، چاپی یەکەم.

٢- سلێمان، شاخەوان محمد (٢٠٢٢)، پابەندبوونی ڕۆژنامەنووسان بە ئیتیکی ڕاگەیاندن و کاریگەری لەسەر دروستکردنی متمانە لای خوێنەر لە هەرێمی کوردستاندا، هەولێر، زانکۆی سەڵاحەدین، کۆلێژی ئاداب، بەشی راگەیاندن،  تێزی دکتۆرای بڵاونەکراوە.

٣- سەپان، مەغدید (٢٠١٥)، بنەماکانی ئیتیک و ئیتیک لە ڕاگەیاندنی کوردیدا، تاران، چاپخانەی پەنجەرە، لە بڵاوکراوەکانی ناوەندی مێژوویی جەمیل رۆژبەیانی، چاپی یەکەم.

٤- عبدالرحمان، فەرمان (٢٠٠٨)، ستۆری و بنەما نێودەوڵەتیەکانی کاری ڕۆژنامەگەری، سلێمانی، چاپخانەی خانی، چاپی یەکەم.

٥- عومەر، هاوژین (٢٠١٢)، ئیتیکی ڕۆژنامەوانی، هەولێر، چاپخانەی خانی، چاپی یەکەم.

٦- فەوزی، سامان (١٩٩٨)، ڕۆڵی یاسا لە پێشکەوتنی کۆمەڵایەتیدا، هەولێر، گۆڤاری تەرازوو، ژمارە 3.

- سەرچاوە عەرەبییەکان (کتێب):

٧- بدوي، عبدالرحمن (١٩٧٦)، الخالق النظریة، الکویت: وكالة المطبوعات، ط2.

٨- الحلو، ماجد راغب (2006)، حریة الاعلام والقانون، مصر، الاسكندرية، منشاة المعارف، مطبعة جابر.

٩- الرفاعي، احمد حمید (2008)، المدخل للعلوم القانونیة - نظریة القانون، جامعة بنها، کلیة الحقوق - برنامج الدراسات القانونیة.

١٠- الشمیمري، فهد بن عبدالرحمن (2010)، التربیة الاعلامية - کیف نتعامل مع الاعلام، الریاض، بدون ناشر.

١١- عباس، مصطفى صادق (2008)، الاعلام الجديد: المفاهيم والوسائل والتطبيقات، عمان، دار الشروق للنشر والتوزيع.

- توێژینەوەى بڵاوکراوە

١٢- ریشاوى، یەحیا عومەر (٢٠٢١)، رۆڵی تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌ گۆڕانكاریی سیاسیی له‌ هه‌رێمی كوردستان، گۆڤاری زانکۆی گەرمیان، ژمارە ٢.

١٣- مستەفا، رێبەر گۆران و حسن، نەبەز احمد و رشید، دەشتی علی (٢٠٢٣)، رۆڵی تیکتۆک لەسەر رفتاری کۆمەڵایەتی گەنجان لەشاری سلێمانی، مجلة بوليتكنيك للعلوم الإنسانية والاجتماعية، المجلد 4، العدد 2، ص ص (749 - 760).

١٤- العظامات، خديجة خيراللة عبدالرحمن (2022)، تأثير تطبيق التيك توك على القيم الاجتماعية في المجتمع الأردني من وجهة نظر طلبة الجامعة، جامعة عين شمس، مجلة كلية التربية، العدد 46 (الجزء الرابع)، ص ص (185 - 214).

١٥- عید، ایهاب (٢٠٢١)، محاضرات في مبادیء القانون الدولي الخاص، جامعة آل سعود: کلیة الدراسات التطبیقیة و الخدمة المجتمع.

١٦- عەبدوڵڵا، ئیمان لقمان (2023)، ئاستی ڕەچاوکردنی ئیتیکی ڕۆژنامەوانیی میدیای نوێ لە هەرێمی کوردستاندا، زانکۆی سلێمانی، کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەکان، بەشی راگەیاندن، نامەی ماستەری بڵاوکراوەیە.

١٧- مەجید، ئاشنا دڵشاد (2022)، ئاستی پابەندبوونی میدیاکاران بە پرەنسیپەکانی ئیتیک و یاسای میدیا لە هەرێمی کوردستاندا - میدیای نوێ بە نموونە، زانکۆی پۆلیتەکنیکی هەولێر، کۆلێژی تەکنیکی کارگێڕی، بەشی تەکنیکی میدیا، نامەی ماستەری بڵاوکراوەیە.

- سەرچاوەى ئەليکترۆنىيةكان:

١٨- ڕزگار، محەمەد (2020)، واتای یاسا لە ڕووی زاراوەیی، ( https://www.zaniary.com/blog/5fec6052ef746)، ماڵپەڕی زانیاری، رێکەوتی سەردانی ماڵپەڕەکە (٢-٣-٢٠٢٤).

- سەرچاوە بەزمانی ئینگلیزی:

١٩- Fourie, P.J., 2017. Normative media theory in the digital media landscape: from media ethics to ethical communication. Communicatio, 43(2), pp.109-127.

٢٠- Qureshi, A., 2022. Impact of TIKTOK and snackvideo apps on social, psychological, educational state and on moral and ethical values among teenagers and youth in Pakistan. International Journal of Innovation and Applied Studies, 35(2), pp.436-441.

٢١- Qureshi, A., 2019. Socio-Psychological Effects of Mass Media on Youth. International Journal of Innovation and Applied Studies, 26(1), pp.73-83.

٢٢- Scalvini, M., 2020. Negotiating morality and ethics: the social media user’s perspective on TikTok. Erasmus University Rotterdam.

٢٣- Geyser,Werner, What Is TikTok? – Everything You Need to Know in 2024, (25/2/2024) https://influencermarketinghub.com/what-is-tiktok/

٢٤- Hill, Carly, What is TikTok: The complete platform guide for 2024, (27/7/2024) https://sproutsocial.com/insights/what-is-tiktok/

٢٥- Ceci, Laura, Countries with the largest TikTok audience as of January 2024, (28/2/2024) https://www.statista.com/statistics/1299807/number-of-monthly-unique-tiktok-users/